Markdown İşaretleme Dili Detaylı İnceleme

Metinleri daha okunabilir veya daha güzel hale getirme isteği eski zamanlardan beri vardır. Kullanıldığı yerler ile ilgili olarak farklı şekillerde düzenlenmeleri gerekebiliyor. İnternetin yaygınlaşması ve Html dilinin bir standart oluşturması ile birlikte metinlerin Html dönüştürülmesinin daha kolay yolları araştırılmıştır. Daha kolay ve daha hızlı bir şekilde metinleri oluşturmak ve onları Html diline çevirerek kullanmak için geliştirmelerden bir tanesi de Markdown işaretleme dilidir. 2004 yılında John Gruber ve Aaron Swartz tarafından geliştirilmiştir.

Markdown Nedir?

Markdown metinleri biçimlendirerek zengin metin formatına çevirmek için geliştirilmiş hafif hizmet bir işaretleme dilidir. Düz yazı yazar gibi zengin metinler oluşturmak için geliştirilmiştir. Kalın yazmak veya başlık eklemek için fazladan bir çalışma yapmadan, sadece metin içerisine bir kaç karakter eklemek yeterlidir.

Mesela bir başlık eklemek için yapılması gereken başlığın önüne # işareti eklemektir.

# Bu Bir Markdown Başlığı Kullanımıdır

Veya metin içerisinde bir bölümü kalın yazdırmak istendiğinde kalın yazılacak metinin başına ve sonuna ** ikişer adet yıldız eklemek yeterli olacaktır.

Bu paragraf içerisinden **bu bölüm** kalın yazılır.

Bu basit kullanımın ayrıca diğer faydası ise Html diline çevrilmeden önce de rahatlıkla okunabilir olmasıdır. Öyle değil mi?

Markdown WYSIWYG editörlerden farklıdır, çünkü bu tip editörlerde mesela Libre Office Writer, bir metini kalın yazdırmak için önce ilgili düğeye B veya K tıklamak ve sonrasında kalın bölümü yazdıktan sonra tekrar B veya K düğmesine tıklamak gereklidir ve işlem bittiğinde istediğiniz görüntüye kavuşursunuz. Fakat markdown ile yazarken böyle bir durum sözkonusu değildir, kalın yazacağınız yere geldiğinizde ** yazarsınız ve kalın yazı bittiğinde de ** yazarsınız ve sonucu yazdığınız yazıyı Html formatına çevirdiğiniz zaman görebilirsiniz.

Aslında Markdown iki anlamda kullanılır.

• Metin işaretleme dili.
• Düz metin olarak yazılmış markdown metinleri Html diline çeviren ve Perl ile yazılmış orjinal programın adı.

Markdown ile yazı yazmak için basit bir metin düzenleyici, Not Defteri, Note Pad, Gedit gibi, kullanmak yeterlidir. Bununla birlikte bunun için Windows, Linux, MacOs, IOS, Android gibi işletim sitemlerinde kullanılan programlar geliştirilmiştir. Ayrıca online Markdown editörleri de bulabilirsiniz. https://markdowned.netlify.app/ den Markdown deneyerek sonucunu görebilirsiniz.

Neden Markdown Kullanmak Gerekir?

Markdown kullanmak için bir çok sebep sayılabilir. Bunlara geçmeden önce şunu belirtmek faydalı olacaktır. Markdown ile yazmak hem basit ve aynı zamandan kolaydır, sadece yazıya odaklanmak yeterli olacaktır, oysa ki WYSIWYG editör veya bir Html editör ile bir yazı yazarken hem içeriğe ve hemde düzenlemeye odaklanmak gerekmektedir.

Şimdi markdown kullanmanın bize sağladığı bazı faydaları sıralayalım.

• Kullanımı basit ve kolaydır.
• Standart bir dil olduğu için bir programdan başka bir programa veya bir websitesindeki metin düzenleye taşımak ve farklı bir ortamda kullanılması için fazladan işlem gerektirmez. Mesela bir Microsoft Word belgesini farklı bir programda açmak için onu dönüştürmek gerekebilir.
• Herhangi bir işletim sistemine veya uygulamadan bağımsızdır. Farklı ortamlarda kullanılabilir.
• Standart bir işaretleme dili olduğu ve herhangi bir program bağımlılığı olmadığı için ileryen zamanlarda kullanılmasında bir sorun olmayacaktır. Ama özel bir program ile yazılmış metinler, programın geliştirmesi sonlandırıldığında yinede kullanılabilir.
• Markdonw ile yazı ( bu yazı markdown ile yazılmıştır), eposta, belge veya websitesi gibi bir çok şey oluşturulabilir.
• Github, Redit gibi siteler veya WordPress gibi içerik yayınlama araçları markdown desteğine sahiptir. Bu nedenle bir çok yerde markdown ile harika içerikler oluşturabilirsiniz.

Nasıl Öğrenebilirim?

Markdown ile ilgili bölümümüzü okuyarak veya internetteki diğer kaynaklara bakarak markdown öğrenmeye başlayabilirsiniz. Yine en iyi öğrenme deneyerek öğrenmektdir. Online Markdown Metin Düzenleyici üzerinden hem yazabilir ve aynı anda yan panelden de sonucu görebilirsiniz. Bunun gibi farklı online düzenleyiciler de bulabilirsiniz. Mesela https://dillinger.io/ gibi.

Ayrıca eğer programcı iseniz Visual Studio Code muhtemelen kullanıyorsunuzdur. Bu editörü de deneyebilirsiniz.

Nasıl Çalışır?

Markdown ile metin düzenlemek ve onu html olarak sunmak için dört adımlı bir işlem uygulanır.

• İlk olarak yazı yazılır.
• Yazı md uzantılı olrak kayıt edilir.
• Çevirici program ile yazı okunur.
• html formatından kayıt edilir.

Aslında çoğu zaman kullandığımız programlar bu işlemi daha kolaylaştırırlar. Mesela markdonw ile yazarak html olarak görüntüleyebilir veya hemen html, pdf veya başka bir formatta çevirebilirler. Fakat bu adımları bilmek ileride fayda sağlayabilir.

Markdown Hangi Konularda İyidir?

Markdown işaretleme dilini kullanacağımız çok sayıda alan vardır. Bu dili kullanmanın faydalarından daha önce bahsetmiştik. Şimdi nerelerde kullanıldığı üzerinde daha geniş olarak duralım.

Websitesi

Geliştirilme sebebine baktığımızda markdown işaretleme dilinin webde kullanımlasının kolay olması öngörülebilir. Gerçekten de bu böyle. Farklı servisler bu dil ile sayfa geliştirmeyi destekliyor.

Mesela Tumblr ile mikro blog geliştiriyorsanız markdown ile yazınızı yazabilirsiniz.

Yine Blot.im servisi klasörlerinizi web sitesine çevirmek için kullanılıyor. Klasörünüzde bulunan md uzantılı dosyalar da sizin için otomatikman bir web safaysına dönüştürülüyor. Yapmanız gereken servise kayıt olup, Dropbox veya Google Drive gibi bir servisten web sitesi olarak kullanacağınız klasörü seçmek.

WordPress ile kendi sitenizi oluşturduysanız, yazılarınızda markdown özgürlüğünü kullanabilirsiniz.

Github üzerinde sayfalarınız varsa Jekyll ile statik bir web sitesi oluşturabilirsiniz.

İnternet üzerinde bir araştırma yaparak daha fazla servise ulaşabilirsiniz.

Döküman Yazma

Belgelerimizi oluşturmak için kullanacağımız bir çok araç var, Libre Office Writer, Open Office Writer, Microsoft Word gibi. Bunların dışında markdown ile de kendi belgelerimizi oluşturabilir ve bu oluşturduğumuz belgeleri ister html ve isterseniz pdf gibi farklı formatta çevirebiliriz. Böylece bu belgeleri istediğimiz yerde kullabilir ve markdownun taşınabilirliğinden faydalanabiliriz. Markdown ile yazı yazmak için çok sayıda araç geliştirilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır.

• MacOs için MacDown açık kaynak bir uygulama ve yine ücretli olarak Marked 2 düşünülebilir.
• Windows Markdown Monster veya ücretsiz olarak Ghostwriter seçenekler arasında bulabilirsiniz.
• Linux Ghostwriter ve ReText seçenekler arasında.
• iOS ve Android için iA Writer düşünülebilir.
• Online olarak kullanabileceğiniz servislerden bazıları Stackedit, Dillinger, Pandao şeklinde sıralanabilir.

Özellikle kullanım kolaylığı ve hemde linux, window ve mac ortamlarında çalışan Ghostwriter güzel bir seçenek olarak duruyor.

Not Alma

Hayatımızı kolaylaştırmak için sürekli notlar alırız. Not alırken kullandığımız bir çok uygulama bulunur. Bunlardan seveceğiniz markdown destekli olanlardan bazıları şunlardır.

• Inkdrop markdown notlarınızı kolayca alabileceğiniz bir uygulama. MacOs, Windows, Linux, IOS ve Android desteği bulunuyor.
• Mylifeorganized hayatı organize etmeyi kolaylaştırmayı hedefleyen bir uygulama. MacOs, Windows, IOS ve Android desteği bulunuyor.
• Notable markdown tabanlı notlar alabileceğiniz bir uygulama.
• Simplenote MacOs, Window, Linux, IOS, Android ve web tabanlı not alma uygulaması.
• Obsidian kendini ikinci hafızanız olarak tanıtan bir uygulama. Linux, MaxOS, Windows, IOS ve Android desteği bulunuyor.

Kitap Yazma

Eğer bir kitap yazmayı düşünüyor ve bunu kendiniz online olarak yayınlamak istiyorsanız, Leanpub bu konuda size yardımcı olabilir. Markdown ile yazdığınız yazıları e-kitap olarak yayınlayabilirsiniz. Yine Leanpub üzerinden satışa da sunabilir ve bu şekilde online para da kazanabilirsiniz. Leanpub ile markdown metinlerinizi pdf, mobi ve epup formatlarına çevirebilirsiniz.

Sunum Hazırlama

Eğer sunum hazırlamak istiyorsanız markdown araçlar bu konuda da size yardımcı olacaktır. Çok sayıda olan bu araçlardan bazıları şunlardır.

• Cleaver kolayca sunum sayfaları oluşturabileceğiniz bir uygulama. 30 saniyede slideshow oluşturmayı vadediyor.
• Markdown Slides python destekli bir sunum aracı.
• Reveal.js açık kaynak bir sunum oluşturma aracı. JavaScript ile geliştirildi. Projelerinizde kullanabilirsiniz.
• Present terminal tabanlı sunumlar oluşturmak için kullanabileceğiniz bir uygulama.
• Remark tarayıcı üzerinde kullanılan, markdown tabanlı, html ve css araçlarını iyi kullanan bir sunum aracı.

Daha fazla araç için tıklayınız.

Mesajlaşma

Discord, Slack, Wiki.js gibi bir çok araç mesajlaşma için markdowndan yararlanır. Tüm özelliklerini desteklemeselerde yine de hayatı kolaylaştıracak metini kalınlaştırma, yatık yazdırma gibi bir çok özelliklerinden faydalanırlar.

Dökümantasyon

Markdown doğal bir belge yazma dilidir. Bir dökümantasyon yazılacağı zaman bu markdonw işaretleme dili ile kolayca yazılabilir. Sonrasında istenilen formata çevirmesi de kolaydır. Bunun için geliştirilmiş çok sayıda uygulama ve servis bulunmaktadır.

• Read The Docs uygulama geliştirenler için dökümantasyon oluşturma aracı.
• Mkdocs proje dökümantasyonu oluşturmak için hızlı ve basit bir oluşturucu. Markdown ile belgeleri oluşturur.
• Docsify basit ve hızlı bir şekilde dökümantasyon sitesi oluşturmak için kullanabilirsiniz.
• Docusaurus içeriğe odaklanarak hızlı ve kolayca websitesi oluşturmayı hedefleyen bir uygulama.
• Daux markdown ile oluşturulmuş dosyaları kullanarak otomatik bir belge oluşturucu.

Daha fazla markdown döküman oluşturucu uygulama ve servis için google üzerinde araştırma yapabilirsiniz.

Markdown İşaretleme Dili Genişlemeleri

Markdown geliştirilirken önceleri bir standart yoktu. Sonrasında bir standartlaşmaya gidilmiş olsada, farklı özelliklere sahip uygulamalar gelişti. Yine bununla birlikte ihtiyaca uygun olarak markdown geliştiricileri kendi uygulamalarına farklı özellikler eklediler.

Günümüzde standar bir markdown seçeneği olsada tüm uygulamalar bunu desteklemek zorunda değil. Bu nedenle eğer bir markdown uygulaması kullanıyorsanız belgelerini inceleyerek ne kadar markdown desteğine sahip olduklarını ve yeni eklemeler yapıp yapmadıklarını incelemeniz gerekecek.

Ayrıca farklı ihtiyaçlardan dolayı geliştiriciler markdown editörlerine farklı özellikler ekleyebiliyorlar. Mesela slideshow oluşturan bir editör için slayt bilgilerini eklemek gibi.

Bu nedenle nerede kullanacağınıza bağlı olarak kullandığınız programı değerlendirmeniz gerekebilir. Eğer uzun süreli kullanmak istediğiniz bellgeler varsa standart markdown ile yazmayı tercih edebilirsiniz.

CommonMark

2004 yılında John Gruber ve arkadaşları tarafından geliştirilmeye başlanan markdown ilk günlerde belirli bir standartta sahip değildi. İlk zamanlar markdonw ile ilgili uygulama geliştirenler temel olarak markdown.pl uygulamasını aldılar. Fakat belirli bir standartın olmaması ve yeni ihtiyaçların doğmasıyla beraber farklı markdown standartları gelişti.

İlginç olan bir hata yakalama özelliği olmadığı için farklı bir uygulamada çalışmayan markdown söz dizimleri bazen çok sonraları farkediliyor.

Günümüzde bir standart sağlamak için CommonMark geliştirilmiştir. Bu standart da yine John Gruber tarafında geliştirilmeye başlandı.

Markdown Cheat Sheet

Markdown söz sizimi için kullanabileceğiniz temel etiketler aşağıdaki gibidir.

Liste Oluturma

Sıralı listeler için ( OL )

1. İlk Eleman
2. İkinci Eleman
3. Üçüncü Eleman

Sırasız Listeler İçin (UL)

- İlk Eleman
- İkinci Eleman
- Üçüncü Eleman

Şeklinde bir kullanım yeterli olacaktır.

Ek Kaynaklar

Markdown hakkında daha fazla bilgi istiyorsanız, bu konuda bazı kaynaklar önerebiliriz. Bunlardan bazılar şunlardır.

Markdown işaretleme dilinin geliştiricisi Jhon Gruber tarafından oluşturulan markdown dökümanına bakabilirsiniz. Yine açık kaynak bir markdown rehberi olan Markdown Tutorial sitesini ziyaret edebilirsiniz. Awesome Markdown sayfasında geniş bir bilgilendirme bulabilirsiniz.

Yine Türkçe bir içerik olarak Markdown Nedir? Nasıl Kullanırız? güzel bir kaynak.

Son Sözler

Markdown ile yazı yazmak oldukça kolay ve zevkli. Bir çok yerde kullanılan bir yazım şekli. Bu yazımızda bu konuda bir fikir vermeye çalıştık. Bir sonraki yazımızda nasıl kullanıldığını ayrıntılı olarak ele alacağız.

Sizin de eklemek istedikleriniz veya soracaklarınız varsa yorumlardan bize ulaşabilirsiniz.